Klinik Karar Destek Sistemi nedir?

Klinik Karar Destek Sistemi nedir?

Klinik Karar Destek Sistemi (KKDS), Hastane Bilgi Yönetim Sistemi (HBYS)’nden gelen hasta tıbbi bilgilerini, sistemde belirlenmiş algoritmalar ve uluslararası kabul görmüş kanıta dayalı klinik uygulama sistemlerine  göre değerlendirip öneri, uyarı ve yönlendirme yapan yazılımlardır.

Sağlık hizmeti veren kurumlarda, hastaların tedavisinde ve HBYS’deki dijital veriyi  analiz ederek,  kanıta dayalı klinik kılavuz kurallarına göre doktorlara, hemşirelere, eczacılara ve diğer sağlık personellerine tanı koyma ve tedavi süreçlerinde sonraki adımları öneren; tehlikeli ilaç etkileşimleri gibi potansiyel sorunları yakalayan, belirli bir kişiye veya duruma göre,  hedeflenen bilgileri sağlayan yazılımdır.

Klinik Karar Destek Sistemi; sağlık bakım hizmetlerinin kalitesini iyileştirmeyi, öngörülebilir hataları veya karşılaşılabilecek olumsuz olayları önlemeyi ve bakım ekibi üyelerinin daha verimli olmalarını sağlanmayı amaçlamaktadır.

HBYS ve Klinik Uygulama Kılavuzları

Klinik Karar Destek Sistemleri, iki önemli kaynaktan gelen verilerin değerlendirmesi  sonucunda, sağlık çalışanlarının tedavi sürecinde doğru kararlar almasına yardımcı olmak için, uyarılar  ve yönlendirilmesine yönelik sonuçları üretir.

  • HBYS Hasta Verileri;

Hastaya ait;  kimlik, cinsiyet, yaş, boy, kilo gibi demografik bilgiler, tansiyon, ateş, nabız vb. vital bulgular, fiziksel muayene bulguları, allerji, kronik hastalık, laboratuvar ve görüntüleme sonuçları, tedavi süreçlerinde uygulanan tüm müdahaleler ve ilaç bilgileri, HBYS üzerinde toplanan hasta verilerini ifade etmektedir.

  • Klinik Uygulama Kılavuzu;

Belirli klinik durumlar için en uygun sağlık bakımı önerilerini içeren, kanıtların sistematik bir şekilde gözden geçirilmesi ve alternatif bakım seçeneklerinin yararları ve zararlarının değerlendirilmesiyle geliştirilmiş rehberlerdir (1)

Hastanın tedavisine destek olmaya yönelik hekim veya hemşirenin uyarılması veya yönlendirmesi için hasta verilerinin değerlendirilmesi, kanıta dayalı klinik bilgi kılavuzundaki bilgilere göre, sistemde daha önce tanımlanmış olan kurallar çerçevesinde analiz edilmesi gerekmektedir. Değerlendirmeye dahil olacak hasta verilerine ulaşılması aşamasında KKDS, HBYS ile entegre çalışmak durumundadır.

KKDS’ler,  HBYS’lerin iş akışlarından faydalanarak ve sahip oldukları mevcut veri setlerini kullanarak sağlık personellerinin işlerini kolaylaştırmaktadır.

Probel Genel Müdürü  Ziya Bolgönül    “Firmamız Tire Devlet Hastanesi’nde, Avrupa’nın 4.  Türkiye’de ilk HIMMS level 7 alması için yapılan çalışmaları öncesinde, kurumsal anlamda kamu hastanelerinde kullanılan Türkiye’nin ilk KKDS  uygulamasını geliştirdi.”

 

Probel A.Ş Genel Müdürü       Ziya Bolgönül

Ziya Bolgönül ,  “O yıllarda KKDS, HIMMS süreçlerinin gerekliliği olarak karşımıza çıkmıştı. Ancak, KKDS kullanılmaya başlandıktan sonra doktorlarımız ve hemşirelerimiz, ‘’hata yapmamızın önüne geçtiği, anında kontrol etme şansı verdiği için KDDS’yi çok hızlı benimsedik” dediler. Zaten hastanelerde  hastalara ait her gün işlenen binlerce işlem verisini bir doktorun ya da hemşirenin  değerlendirip, etkili ve güvenilir bir şekilde  sonuç çıkarması   akla yatkın görünmüyor,” dedi. “O yıllarda kullanıcı dostu  ekranlar, uyarılar ve protokol oluşturma konularında  önemli zorluklar ile karşılaştık. Doktorlarımızı yoracak önemsiz bilgi ve uyarılardan kaçınmak için revizyonlar  yaptık. Elde ettiğimiz tecrübe ile yeni teknolojiler ve gelişmeler eşliğinde 2017 yılında geliştirdiğimiz versiyonda, sağlık personellerinin de büyük desteği ile KKDS’lerin en büyük sorunu olan uyarı ve yönlendirmelerde doktorların yaşadığı sıkıntıları büyük ölçüde giderdik”dedi.

KKDS’ler Hastanelere Ne Kazandırdı?

KKDS,  sağlık personelleri için; uyarılar ve hatırlatmalar, duruma uygun  order setleri, hasta verileri ve özetleri, dokümantasyon şablonları, referans bilgileri gibi  çok farklı karar alma işlevlerinde yardımcı olmuştur.

 

Klinik Karar Desteği Hasta Güvenliğini Artırır

Klinik Karar Destek Sistemi; sağlık hizmetlerinin kalitesi, güvenliği, verimliliği ve etkinliğindeki gelişmeleri önemli ölçüde etkileyebilir.

 

KKDS’nin  mümkün olan en eksiksiz bilgiyi sağlaması  için, sağlık sistemlerinin birbirleriyle elektronik olarak veri paylaşmasına izin verilmesi ve gerekli teknik altyapıyı oluşturması önemlidir. Eksiksiz kayıtlar; KKDS sistemlerinin, bir hastanın tüm sağlığını daha iyi görebildiğinden teşhis ve negatif ilaç etkileşimlerini takip etmesine yardımcı olacaktır.(2)

 

Klinikte yapılan işlemler zamanında doğru şekilde hemen hemen hatasız yapılmaktadır. İlaç, kan ürünü transfüzyonu ve anne sütü uygulamalarında 5D kuralı KKDS’ler tarafından kontrol edilmektedir.

  • Doğru (İlaç, kan ürünü, anne sütü)
  • Doğru doz
  • Doğru hasta
  • Doğru zaman
  • Doğru uygulama yolu, 5D kuralını ifade etmektedir.

 

 

Aynı zamanda Doktorlarımız / Hemşirelerimiz işlemlerinin KKDS üzerinden yapılmasının zaman kazandırdığını,  hastalarında olumlu etkilendiğini belirtmişlerdir. Manuel yapılan işlemler nedeniyle oluşan yanlış işlemlerden dolayı oluşan olumsuzluklar yaşanmamaktadır.

 

KKDS  yazılımlarını geliştirme sürecinde;  klinik karar desteğini sağlama amacının temel taşları olan doğru bilgiyi (HIMMS ve diğer kılavuzları), doğru kişiler (Doktor, hemşire, hasta) ile, doğru uygulamaları (HBYS, mobil uygulamalar) kullanarak, doğru  müdahale araçları (Order setleri, yönlendirme vb) ile, doğru  iş akış noktalarına  yönlendirerek ( karar verme ya da işlem için ) KKDS’ nin doğru sonuç elde etmesine yönelik çalışmalar yaptık.

 

KKDS’ler Türkiye’de birçok hastanenin HİMMS seviye 6 ve 7 akredite olmasında kilit rol oynamıştır.

T.C Sağlık Bakanlığı, Himms  organizasyonu ile 2013 yılında yaptığı anlaşma sonrasında  HIMSS EMRAM kriterlerine göre 167 hastanemiz  Seviye 6  validasyonu aldı,   3 hastanemiz  Seviye 7 validasyonu almıştır.  Türkiyeyi dünyada ilk sıralara taşıyan bu çalışmalarda HBYS firmalarımızın geliştirmiş olduğu KKDS’ler kilit rol almıştır. Sağlık çalışanlarımız,  dünyadaki birçok  meslektaşlarından daha önce KKDS’nin  kullanım deneyimini yaşamış, geliştirilmesi, benimsenmesi ve uygulama  çabalarına destek vermiştir. Türkiye Sağlık Bakanlığı Hastanelerinde  sağlık hizmeti kalitesinin artmasını sağlamıştır.

 

KKDS,  sadece doktor ve hemşireler için değil, aynı zamanda sağlık çalışanları ve diğer hasta bakıcılar için de faydalı uygulamalar olabilir. Örneğin, yaklaşan randevuları hatırlatma,  ziyaret öncesi hazırlıkların açıklanması,  rutin taramalar nedeniyle hastaların proaktif olarak çağırılması için kullanılabilir,  HBYS’lerinde bulunan veriler kullanılarak  hatırlatıcılar, laboratuvar çalışmaları, hastalara verilen  ayrıntılı ilaç talimatları, diyet kılavuzları vb. için de fayda sağlayabilir.

 

KKDS  teknolojisi,  dijital sağlık uygulamalarının önemli bir işlevi olarak toplum sağlığı yönetiminde, kişisel  tıp, değere dayalı bakım, hasta güvenliği ve operasyonel verimliliği desteklemeye yardımcı olabilecek yeni KKDS araçlarını geliştirecektir.  Bu nedenle sadece hasta tedavisi ile sınırlı değildir.

 

(1)https://www.researchgate.net/publication/323741428_Kanita_Dayali_Tip_ve_Klinik_Uygulama_Klavuzlari

(2) https://www.healthit.gov/topic/safety/clinical-decision-support#:~:text=Clinical%20decision%20support%20(CDS)%20provides,making%20in%20the%20clinical%20workflow.

Nurettin Altunbudak

1962 Yılı Manisa Soma doğumlu, Balıkesir lisesi Mezunu. ODTÜ Fizik Bölümünde okudu. Hastane Bilgi Yönetim Sistemi ve Sağlık Bilgi Yönetim Sistemi firmalarında 25 yılı aşkın yöneticilik yaptı. Sağlık Bakanlığı "Halk Sağlığı Laboratuvar Bilgi Sistemi", "Ulusal Hastane Enfeksiyon Sürveyans Yazılımı", Ana Çocuk Sağlığı "Ulusal Neonatal Topuk Kanı Tarama Yazılımı", G2G kapsamında, Hollanda Ulusal Sağlık Enstitüsü işbirliği ile "Ulusal Zehir Bilgi Sistemi", "Ulusal Tüberküloz Bilgi Sistemi", "Web Tabanlı Halk sağlığı Klinik Dışı laboratuvar Bilgi Sistemi" projelerinde yöneticilik yapmıştır. 2015 Yılında, Sağlık Bilişimi Yöneticileri (Sabiyed) Dernek Başkanlığı yapmıştır. Şu anda saglikteknoloji.com Genel Yayın Yönetmeni.